Mặc dầu hàng hóa xuất khẩu của Trung Quốc được cả thế giới chào đón, vai trò nhà đầu tư toàn cầu của nước này vẫn chưa được chấp nhận.
 |
| Ảnh có tính minh họa. (David Klein/online.wsj.com) |
Toàn cầu hóa thường được miêu tả là sản phẩm của một thế giới không biên giới. Nó gợi lên hình ảnh một thế giới bình dị, nơi các ý tưởng, hàng hóa, tư bản và con người dịch chuyển một cách tự do khắp các lục địa. Thực tế, tất nhiên, không "mỹ miều" như vậy.
Nhờ cuộc cách mạng thông tin, các ý tưởng dịch chuyển tương đối tự do, và việc giảm bớt chi phí vận chuyển cộng với dỡ bỏ những hàng rào thuế quan đã giúp cho dòng chảy hàng hóa được khơi thông.
Các quy định được nới lỏng hơn đã tạo ra một thị trường vốn toàn cầu. Tuy nhiên, dòng người tìm kiếm một cuộc sống tốt hơn lại phải đối mặt với những rào cản lớn. Thậm chí dòng chảy tư bản cũng gặp phải một rào cản vô hình vận hành song song với các đường biên giới lãnh thổ; nó được gọi là an ninh quốc gia.
Mới đây, nỗ lực của một công ty Trung Quốc nhằm mua các cổ phần của một tập đoàn khai mỏ Australia bị từ chối là một ví dụ điển hình về một thế giới có biên giới.
Định nghĩa an ninh quốc gia đã thay đổi cùng với sự thẩm thấu của tư bản và công nghệ. Cả hai làm cho sự hội nhập giữa các nước dễ dàng hơn nhưng lại khiến cho các quốc gia có chủ quyền dễ bị tổn thương hơn. Ngoài công nghệ quốc phòng, các khoản đầu tư nước ngoài cũng bị kiểm soát chặt chẽ trong các lĩnh vực năng lượng, các khoáng sản quan trọng và các hệ thống viễn thông.
Tuy vậy, các khoản đầu tư của Trung Quốc lại tạo ra một kiểu lo ngại khác. 115 công ty thuộc sở hữu nhà nước của nước này, đặc biệt là 150 tập đoàn lớn, thường được chịu sự quản lý trực tiếp của Đảng Cộng sản Trung Quốc. Họ phục vụ cho các mục tiêu chiến lược của nước này.
Mặc dầu sự cự tuyệt của Australia trước nỗ lực mua một phần hãng Rio Tinto của tập đoàn Chinalco là một quyết định có tính "thương mại", đó hầu như là một quyết định dựa trên những cân nhắc chính trị.
Khi nỗ lực của Trung Quốc được công khai, nhiều người cho rằng các nguồn lực của Australia đang rơi vào sự kiểm soát của Trung Quốc - tạo ra một thách thức quân sự đối với Australia. Các đối thủ ý thức hệ mở một chiến dịch phản đối việc nhượng lại các nguồn lực có giá trị cho Trung Quốc.
Chắc chắn, suy tính thương mại liên quan tới việc bán một lượng lớn cổ phần cho Chinalco vào một thời điểm giá cả đang leo thang là một yếu tố; tuy nhiên, sự lo ngại về khả năng mất kiểm soát đối với nguồn lực quan trọng của quốc gia mới là điểm chủ đạo.
Những quan ngại tương tự đã cản trở nhiều hợp đồng quan trọng khác trong nhiều năm gần đây. Chẳng hạn vào năm 2005, Mỹ hủy vụ bán công ty dầu lửa Unocal cho phía Trung Quốc. Cho phép Trung Quốc nắm giữ một loại hàng hóa chiến lược như dầu mỏ được xem là một rủi ro đối với an ninh quốc gia.
Tương tự, nỗ lực của Tập đoàn Hoa Vi của Trung Quốc nhằm đảo bảo một hợp đồng viễn thông quan trọng ở Ấn Độ đã vấp phải sự chống đối từ nhiều cơ quan tình báo ở New Delhi. Những lo ngại về an ninh như vậy trong năm 2006 cũng khiến chính phủ Ấn Độ từ chối các hợp đồng cho một công ty quản lý cảng có liên quan tới Trung Quốc.
Những kinh nghiệm gần đây cho thấy, an ninh quốc gia không phải là yếu tố duy nhất làm hạn chế đầu tư nước ngoài. Chủ nghĩa dân tộc kinh tế, khát vọng bảo vệ tài sản quý của một quốc gia... đã thắng thế trước những quy tắc tư bản về lợi nhuận hoặc tính hiệu quả
Vài tháng trước, Trung Quốc đã vô hiệu hóa hợp đồng bán Tập đoàn nước hoa quả Huiyuan của nước này cho Coca-Cola. Vì Huiyuan kiểm soát hơn 1/10 thị phần nước hoa quả Trung Quốc nên chính quyền Bắc Kinh lo ngại rằng bán tập đoàn này cho Coca-Cola sẽ mang lại cho đại gia nước giải khát Mỹ một quyền lực to lớn trong phân khúc khác của thị trường nước giải khát.
Sự gia tăng các hàng rào chính trị và ý thức hệ trước các khoản đầu tư của Trung Quốc lại trái ngược hoàn toàn với thực tế là các đường biên giới ngày càng mở cửa đón hàng xuất khẩu của nước này, cho phép Trung Quốc nổi lên như một công xưởng của thế giới.
Chắc chắn sẽ không thể có một thế giới không biên giới nếu Trung Quốc bị từ chối với vai trò nhà đầu tư của thế giới.